Winterse zeep met den, jeneverbes en rozemarijn

Winterse zepen vragen om andere keuzes dan zomerse varianten. De huid is vaak droger, de behoefte aan bescherming groter en de geurbeleving mag warmer, dieper en rustiger zijn. Harsige en balsamische planten zoals den en jeneverbes sluiten van nature aan bij deze tijd van het jaar, zeker wanneer ze worden gecombineerd met kruidige accenten zoals rozemarijn.

In deze blog lees je hoe je een winterse zeep kunt maken op basis van oliemaceraten van den en jeneverbes, rozemarijnhydrolaat als waterfase en een zorgvuldig opgebouwde etherische olieblend. Deze werkwijze past binnen een kruidkundig kader waarin extractvorm, proces en realistische verwachtingen centraal staan. Winterse zeep met den, jeneverbes en rozemarijn

Waarom kiezen voor oliemaceraten en hydrolaat

Etherische oliën zijn geconcentreerd en vluchtig. In koudverzeepte zeep gaat een deel van deze vluchtige stoffen verloren en kan de geur snel dominant of scherp worden. Door te werken met oliemaceraten verschuift het accent naar zachtheid, rondheid en huidgevoel, terwijl hydrolaten vooral bijdragen aan concept en samenhang. Deze aanpak laat zien dat geur en verzorging niet losstaan van extractvorm en proces, maar daar direct mee verbonden zijn.

Olie-maceraten van den en jeneverbes

Den (grove den, Pinus sylvestris)

Dennennaalden bevatten voornamelijk lipofiele terpenen en harsachtige verbindingen. Deze lossen goed op in olie en geven een zachte, bosachtige geur die minder scherp is dan etherische dennenolie. Voor maceratie worden bij voorkeur jonge, volledig gedroogde naalden gebruikt, eventueel met fijne twijgjes. In zeep draagt een dennenmaceratie vooral bij aan diepte en een winterse basis, niet aan een uitgesproken topnoot.

Jeneverbes (jeneverbes, Juniperus communis)

De rijpe jeneverbes heeft een warm, balsamisch en licht zoet aromatisch profiel. Ook hier zijn terpenen de belangrijkste geurdragers. Door gedroogde, licht gekneusde bessen te macereren in olie ontstaat een zachte, verwarmende geur die het harsige karakter van den afrondt.

Richtlijn voor maceratie

Gebruik uitsluitend volledig gedroogd plantmateriaal. Werk met ongeveer 1 deel plantmateriaal op 2 delen olie. Geschikte draagoliën zijn onder andere olijfolie, ongeraffineerde avocadoolie en kokosolie. Laat de kruiden en olie 12 tot 24 uur macereren op 40–45 °C. Zeef zorgvuldig en bewaar koel en donker tot je het gaat gebruiken.

Rozemarijnhydrolaat als waterfase

Rozemarijn (rozemarijn, Salvia rosmarinus) is aromatisch krachtig, maar in hydrolaatvorm sterk verdund. Een hydrolaat bevat slechts microhoeveelheden vluchtige stoffen en draagt vooral bij aan zachtheid en een kruidkundige samenhang. Het water in de loogoplossing kan volledig worden vervangen door rozemarijnhydrolaat. Tijdens de verzeping gaat een groot deel van het aroma verloren, waardoor het hydrolaat geen uitgesproken geur nalaat. De waarde zit vooral in het concept en de ondersteuning van het totaalprofiel, niet in geurintensiteit.

Recept: winterse zeep met den, jeneverbes en rozemarijn

Cold process met maceraten, hydrolaat en shea-superfat

Benodigdheden

• Keukenweegschaal.

• Hittebestendige maatbekers.

• Staafmixer.

• Zeef.

• Zeepvorm.

• Handschoenen en veiligheidsbril.

Vetfase voor de loogberekening

Totaal basisoliën: 1000 g

• 350 gram - Denmaceratie in olijfolie

• 250 gram - Jeneverbesmaceratie in ongeraffineerde avocadoolie

• 200 gram - Rozemarijnmaceratie in kokosolie

• 100 gram - Castorolie

• 100 gram - Sheaboter

Deze samenstelling geeft een verzorgende winterzeep met romigheid, stabiliteit en voldoende schuim.

Extra superfat na trace

• 50 gram - Sheaboter

• Dit is 5% van de basisoliën en wordt toegevoegd na het loogproces.
  

Loogoplossing

• 380 gram - Rozemarijnhydrolaat (rozemarijn, Salvia rosmarinus), als volledige waterfase.

Gebruik bij voorkeur deels bevroren hydrolaat om oververhitting te beperken.

• 136 gram natriumhydroxide (NaOH) (korrelvorm - geen vloeibare oplossingen).

Etherische olieblend (3%)

Totaal etherische olie: 30 g (3% van 1000 g basisoliën).

Voorbeeldverhouding binnen de blend:

• Cederhout: 2 delen → 10 g

  • als basisnoot en een fixatief voor de andere etherische olie die vluchtiger zijn

• Den: 2 delen → 10 g

• Jeneverbes (of rozemarijn): 1 deel → 5 g

• Citroengras: 1 deel → 5 g

Voor je begint

• Laat je niet storen door kinderen, huisdieren, telefoons of onverwacht bezoek.

• Zorg voor een goed geventileerde ruimte. De loogoplossing kan dampen afgeven die je niet wilt inademen.

• Draag kleding met lange, bij voorkeur strak aansluitende mouwen.

• Draag dichte schoenen. Je wilt geen loogkorrels of loogoplossing op blote voeten krijgen.

• Gebruik een veiligheidsbril om je ogen te beschermen tegen spatten.

• Draag handschoenen zodra je met natriumhydroxide gaat werken.

• Gebruik uitsluitend hittebestendige materialen voor loog en loogoplossing. Vermijd glas, aluminium en koper.

• Voeg altijd de loog aan het water of hydrolaat toe, nooit andersom.

• Ga niet lopen met een loogoplossing. Maak het op een plek waar je het een tijdje kan laten staan.

• Bescherm je werkoppervlak tegen morsen met bijvoorbeeld een kunststof bak.

• Eet en drink niet tijdens het werken met loog.

• Zorg dat er stromend water in de buurt is als je per ongeluk loogoplossing op je huid krijgt

• Werk rustig en geconcentreerd. Haast en afleiding vergroten de kans op fouten.

Werkwijze

Loogoplossing maken

• Volg de eerder beschreven veiligheidsinstructies op voor je begint.

• Meet de juiste hoeveelheid rozemarijnhydrolaat af in een hitte bestendige maatbeker (van kunststof, liefst laboratorium kwaliteit)

• Weeg de juiste hoeveelheid NaOH af.

• Doe de NaOH bij het rozemarijnhydrolaat (niet andersom).

• Roer 1 keer goed door en laat staan tot de NaOH is opgelost en is afgekoeld tot kamertemperatuur

• Let op: deze loogoplossing wordt eerst heel heet, adem de dampen niet in en laat het staan (niet mee lopen om ongelukken te voorkomen.

• Krijg je per ongeluk loogoplossing op je huid? spoel dan direct stromend water
  

Vetten

• Smelt de vaste vetten en voeg de andere vloeibare oliën toe.

• Laat het afkoelen tot kamertemperatuur

Verzepingsproces

• Giet de loogoplossing bij de vetfase en mix met een staafmixer tot lichte trace.

• Voeg daarna de extra 50 g sheaboter toe en meng tot deze volledig is opgenomen.

• Voeg de etherische olieblend toe en roer rustig door.

• Giet in de vorm, dek af en laat 24–48 uur rusten. Ontvorm en laat de zeep minimaal 4–6 weken rijpen.

Geur en karakter

Deze zeep heeft een zachte, bosachtige basis met warme, balsamische diepte. De maceraten zorgen voor rondheid en huidgevoel, terwijl de etherische olieblend de herkenbare winterse topnoten geeft. Het resultaat is geen scherpe of parfumachtige zeep, maar een rustige, natuurlijke winterzeep.

Verder leren

Werken met oliemaceraten, hydrolaten en etherische oliën vraagt om begrip van extractvorm, proces en beperkingen. Het gaat niet om maximale geur, maar om balans en samenhang.

Binnen de opleiding herborist en fytotherapie van Eleoflora wordt gewerkt met planten vanuit een breed kruidkundig kader. Leren observeren, combineren en begrijpen staat daarbij centraal, met respect voor plant, proces en mens.